Йӱд: различия между версиями

67 байт добавлено ,  7 лет назад
Нет описания правки
[[Файл:Seasonearth.png|thumb|мини|270пкс|[[Мланде (планет)|Мландын]] волгыдо да пычкемыш могырышт [[кечытӧр]] кечын (кӱшнӧ шолаште — [[Шошымсо кечытӧр|шошымсо]], ӱлнӧ — [[шыжымсе кечытӧр]]) да кечышогымаш (кӱшнӧ пурлаште — [[кеҥежымсе кечышогымаш]], ӱлнӧ — [[телымсе кечышогымаш]])]]
 
[[Йӱд]] — [[Кече ((шӱдыр)|Кечын]] [[Кече лекмаш|лекмыже]] гыч [[Кече шичмаш|шичмыже]] марте [[жап]]; жапын кужытшо, кунам палемдыме точкышто керек-могай [[кава]]се телан ([[планет]], тудын [[спутник]]ше-влак да т.м.) рӱдӧ волгалтарышыже ([[Кече (шӱдыр)|КечеКечыже]]) [[каватӱр]] деч ӱлнӧ лийын шога (кумдан палемдыме годым).
«Йӱдын кужытшо» палемдыме точкылан тудын [[широта]]же, планетын (керек-могай небесный телан) [[Орбита|орбите]] плоскостьшо тудын пӧрдмӧ рӱдыжӧ деке тайналтмыже да рӱдӧ волгалтарышын [[луч]]шо{{comment|кечыйолжо|лучшо}} да пӧрдмӧ рӱждыжын кокласе [[лук]]шо деч зависитла. Небесный тела-влакын [[Кече (жап)|кечышт]] да йӱдышт [[терминатор]] дене ужашлалтыт. [[Кече системе]] планет-влакын пӧрдмӧ рӱдышт нунын орбите плоскостьышт деке вияшым колтымо гай огыт лий, сандене йӱд-влакын кужытшым нунын Кече йыр пӧрдмӧ [[Ийготын пагытше-влак|ийгот пагытышт]] вашталта. Икгай кужытан кече да йӱд [[кечытӧр]] жапыште лиеш, кунам нунын пӧрдмӧ рӱдышт [[Эклиптика|эклиптике]] деке вияшым колтымо гай лийын шогат; эн кужу кече да эн кӱчык йӱд (але мӧҥгешла) [[кечышогымаш]] жапыште лиеш, кунам нунын пӧрдмӧ рӱдышт эклиптике деке эн кугын тайналтын шога.
[[Полярный круг]]-влак деч кӱшнӧ лийын шогышо широталаште йӱдын кужытшо кечын кужытшым эртен кертеш ([[полярный йӱд]]). Полярный йӱдын кужытшо полярный кругысо ик [[сутка]] гыч полюсысо пел[[Ий (жап)|ий]] марте шуйна.
Кече каватӱр деч 18[[Градус, минут, секунд|°]] деч ӱлко волымыжо годым астрономически йӱд шуэш. [[Кече (шӱдыр)|Кечын]] каватӱр деч кӱшнӧ улмыжо годым — [[Кече (жап)|кече]]. Жап, кунам Кече каватӱр йымаке уже волен лиеш, но шалатыме {{comment|кечыйолжо|лучшо-влак}} шекланыше деке эше миен шуэдылыт, [[рӱмбалгыш]] манын лӱмдат. Кунам тиде [[лук]] (18[[Градус, минут, секунд|°]]) ок шуалт, йӱд ошо манын лӱмдалтеш ([[ош йӱд]]).
 
== Тугак ончо ==
Анонимный участник