Марий Тӱрек: различия между версиями

42 байта добавлено ,  5 лет назад
и
Нет описания правки
XVI курымын кокымшо пелыштыже марий-влак эрык верч кучедалаш тӱҥалыныт. Руш {{comment|саркалык|войска}} нуным шалатеныт да верысе калыкым эскерашлан форпост-ола-влакым чоҥеныт. Марий-влаклан апшат пашам шукташ, олалаште илаш чареныт. Кугу эҥер серла гыч нуным вес верыш илаш колтеныт. Виче эҥер гычат марий-влаклан каяш логалын. Тӱрекыште илыше марий-влак тушеч касвелыш каеныт да у ялым чоҥеныт. У илемым тошто лӱм дене лӱмденыт, тыге Марий Тӱрек шочын. Виче эҥерыш марий-влак деч вара толшо [[руш]]-влак илемын лӱмыштыжӧ «ӱ» йӱкпалым «у» фонеме дене алмаштеныт. Тыге Русский Турек илем шочын.
=== У Тӱрек ===
Тӱҥалтышыште у ял эҥерын шола велыштыже верланен, таче тушто эмлымвер-влак шогат. Негызым, очыни, Ози лӱман марий пыштен. 1930-шо ийлаштат верысе калык тиде верым Ози курык лӱмден. Но тыште моткоч кугу чер шарлен. Эпидемий деч аралалташлан нуно чыла пӧрт-влакым йӱлалтеныт да эҥерын пурла серышкыже илаш кусненыт. [[1699]] ийысе кагазыште 23 еҥын лӱмыштым возымо. Нуно еш кугыза-влак лийыныт, йӧзакым тӱленыт. Тугеже гын, тиде жаплан тиде верыште 23 еш илен.
[[1780]]-ше ий марте Тӱрек илем [[Озаҥ губернийынгуберний]]ын {{comment|Уржум|марла - Вӱрзым але Ӱржӱм}} уездышкыж пурен. Вара, Вятский наместничеством, чоҥымо дене Уржум уезд тушко куснен.
 
XVIII курым тӱҥалтыш марте верысе калык [[чимарий йӱла]]м кучен. 1716-1717 ийласе {{comment|еҥшотлымаш|перепись}} почеш тыште илыше еҥ-влакын ик руш але танле лӱмат лийын огыл. Чылан марий лӱм-влакым нумалыныт. Христиан миссионер-влакын пашашт лектышым конден огыл. Сандене [[1766]] ийыште тыште пу черкым шогалтеныт. Тӱрек сола сыным налын. 1766 ийлан волостьышто 403 тынеш пурышо, 77 ыреслалтдыме марий да 56 [[суас]] - [[мусульман]] илен. Тынеш пуреныт гынат [[Ош Кугу Юмо|Ош Кугу Юмылан]] кумалыныт.
 
XVIII курым тӱҥалтыш марте верысе калык [[чимарий йӱла]]м кучен. 1716-1717 ийласе {{comment|еҥшотлымаш|перепись}} почеш тыште илыше еҥ-влакын ик руш але танле лӱмат лийын огыл. Чылан марий лӱм-влакым нумалыныт. Христиан миссионер-влакын пашашт лектышым конден огыл. Сандене 1766 ийыште тыште пу черкым шогалтеныт. Тӱрек сола сыным налын. 1766 ийлан волостьышто 403 тынеш пурышо, 77 ыреслалтдыме марий да 56 [[суас]] - [[мусульман]] илен. Тынеш пуреныт гынат Ош Кугу Юмылан кумалыныт.
=== Солашке савырнымаш ===
1838 ийыште ты верыште Озаҥ-Юмынава черкым шогалтеныт. Кунам илем сола сыным налын, тушко руш-влакат илаш толаш тӱҥалыныт. Ончыч [[юмызо]]-влакын ешышт, волость вуйлатыше-влак, вара амалкалче-влак. Нуно черке деке лишкырак шке пӧртыштым шогалташ тыршеныт, тыге марий ял воктене руш урем шочын. Поп урем лӱмым налын, вес мучашыжым Кабак урем маныныт. Таче тудым Комсомольский лӱмдат.
1654

правки