Николаев, Сергей Николаевич: различия между версиями

Нет описания правки
{{Викификаций}}
'''Сергей Николаев''' (Сергей Николаевич Николаев) ({{Шочын|1908|3|23}}, [[Озаҥ губерний]], [[Ца­ре­во­кок­шай­ский уезд]], [[Овдасола]] (кызыт [[Овдасола (Морко кундем)|Овдасола]]) ял — {{Колен|5|10|1993}}, [[Йошкар-Ола]]) — [[марий]] [[серызе]], [[драматург]], [[Совет Ушем Серызе-влак ушем]]ын йыжъеҥже (1939), [[Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже]] (1946), [[Марий АССР-ын Калык серызыже]] (1958), [[Марий АССР-ын Кугыжаныш премий]]ын лауреатше (1980).
'''Сергей Николаевич Николаев''' ([[23 Ӱярня]] [[1908]] — [[5 Шыжа]] [[1993]]) — драматург, мер да кугыжаныш пашаеҥ, [[марий]] [[драматург]]-влак кокла гыч ик эн палыме [[серызе]], Марий АССР-ын калык писательже, Марий Эл Республикын калык серызыже. «Салика» пьесын авторжо. Тудын усталык вий-куатшым, мер пашажым кӱкшын аклыме.
 
== Илыш корно ==
[[Морко кундем]]ыште, [[Овдасола (Морко кундем)|Овдасола]] ялысе [[кресаньык]] ешеш 1908 ийыште шочын. Тыштак йоча жапше эртен. Эн ондак шочмо ялысе тӱҥалтыш школышто, вара Арын шымияш школышто тунемын. Школышто С.Чавайнын вуйлатыме {{comment|сылнымут|литератур}} кружокыш коштын, спектакльлаште модын. Тыге калык усталыкше дене сылнымут деке шӱмаҥын.
===Йошкар-Олаште===
Сергей Николаевын тылеч варасе илышыже, пашаж деч кӱрылтде гаяк [[Йошкар-Ола]]ште эрта. [[1925]] ий гыч тудо Марий {{comment|туныктышо-влакым ямдылыше техникумышто|педтехникумышто}} тунемеш. Комсомолец-активист семын [[мер]] пашаште тырша. Тиде жапыште сылнымут да [[сымыктыш]] илыш дек утларак кумылаҥеш. Лачак тиде жапыште тудо [[Ключников-Палантай, Иван Степанович|Иван Степанович Ключников-Палантай]] дене палыме лиеш. Уста [[семлызе]] деч калык семын ямжым, сылнымутшым умылаш, шижаш тунемеш. А вара шкежат яллашке лектын мурым пога. Калык мурым уло чон дене йӧратымыже ончыкылык драматурглан кугун полшен. Педтехникумышто Семен Николаев изирак ойлымашым, почеламутым возкалаш тӱҥалеш, южышт техникумышто лекше журналеш да пырдыж газетеш савыкталтыныт. А [[1929]] ийыште техникумым пытармек, Семен Николаев Йошкар-Оласе марий шымияш школышто шочмо йылме ден сылнымутым туныкта. Тыште тудын йырже сылнымут ден сымыктышым йӧратыше [[йоча|йоча-влак]] чумыргат. Да пырля сылнымут да драм кружокым почыт, кид дене возымо сылнымут журналым лукташ тӱҥалыт, спектакльым ямдылат да [[ял]]лашке лектын коштыт.
 
=== Йошкар-Олаште ===
Сергей Николаевын тылеч варасе илышыже, пашаж деч кӱрылтде гаяк [[Йошкар-Ола]]ште эрта. [[1925]] ий гыч тудо Марий {{comment|туныктышо-влакым ямдылыше техникумышто|педтехникумышто}} тунемеш. Комсомолец-активист семын [[мер]] пашаште тырша. Тиде жапыште сылнымут да [[сымыктыш]] илыш дек утларак кумылаҥеш. Лачак тиде жапыште тудо [[Ключников-Палантай, Иван Степанович|Иван Степанович Ключников-Палантай]] дене палыме лиеш. Уста [[семлызе]] деч калык семын ямжым, сылнымутшым умылаш, шижаш тунемеш. А вара шкежат яллашке лектын мурым пога. Калык мурым уло чон дене йӧратымыже ончыкылык драматурглан кугун полшен. Педтехникумышто Семен Николаев изирак ойлымашым, почеламутым возкалаш тӱҥалеш, южышт техникумышто лекше журналеш да пырдыж газетеш савыкталтыныт. А [[1929]] ийыште техникумым пытармек, Семен Николаев Йошкар-Оласе марий шымияш школышто шочмо йылме ден сылнымутым туныкта. Тыште тудын йырже сылнымут ден сымыктышым йӧратыше [[йоча|йоча-влак]] чумыргат. Да пырля сылнымут да драм кружокым почыт, кид дене возымо сылнымут журналым лукташ тӱҥалыт, спектакльым ямдылат да [[ял]]лашке лектын коштыт.
[[1931]] ий гыч Семен Николаевич [[Моско]]се туныктышо-влакым ямдылыше институтышто шинчымашым пога. Тушеч Марий Пединститутыш тунемаш кусна. А [[1936]] ий гыч тӱҥалын, тудын пашаже Палантай лӱмеш сем-театральный училище, Марий драмтеатр, Сымыктыш паша управлений, Марий серызе ушем да моло усталык организаций дене кылдалтын.
===Сылнымут паша===
Марий калык Семен Николаевым эн ончычак драматург семын пала. «Салика», «У саска», «Вӱдшӧ йога», «Айвика», «Кугу толкын», «Комиссар-влак» - нине да моло пьесыже-влакым калык йӧратен лудеш. Семен Николаевын усталык корныжо эше 30-шо ийла тӱҥалтыштак палемдалтын. Икымше произведенийже – «Ош когарш», ныл кыдежан пьесе. Тудо [[1930]] ийыште савыкталтын. Вес тӱҥалтыш опытшо – «Тревога» лӱман йоча пьесе.
 
=== Сылнымут паша ===
Марий калык Семен Николаевым эн ончычак драматург семын пала. «Салика», «У саска», «Вӱдшӧ йога», «Айвика», «Кугу толкын», «Комиссар-влак» - нине да моло пьесыже-влакым калык йӧратен лудеш. Семен Николаевын усталык корныжо эше 30-шо ийла тӱҥалтыштак палемдалтын. Икымше произведенийже – «Ош когарш», ныл кыдежан пьесе. Тудо [[1930]] ийыште савыкталтын. Вес тӱҥалтыш опытшо – «Тревога» лӱман йоча пьесе.
«Ош когаршыжат», «Тревогыжат» самырык авторын але тӱҥалтыш опытшо веле улмаш. Драматург семын тудо калыклан «Салика» {{comment|муро-комедийым|музыкальный комедийым}} возымыж деч вара сайын палыме лиеш. Марий калык «Салика» пьесым шокшын вашлийыж дене драматурглан шулдыран усталык вий-куатым пуэн, тудым у {{comment|кончерысе|сценический}} произведенийлам сераш кумылаҥден. 30-шо ийла мучаште Семен Николаевич моткоч тыршен пашам ышта: самырык годым возымо пьесыжым «18-ше ий» лӱм дене тӧрлатен луктеш, кӱчык жапыште «Вӱдшӧ йога» {{comment|муро-драмым|музыкальный драмым}}, «У саска» комедийым воза. 50-ше ийла тӱҥалтыште эртымгорно пагытым кумдан авалтыше, эпический сынан «Акпарс» драматический повестьым сера.
 
== Тӱҥ произведенийже-влак ==
1. Ош когарш: драма [Белая моль]. Йошкар-Ола, 1930. 40 с.<br />
16. Пеледше мланде: ойырен налме пьеса-влак. [Земля в цвету : пьесы]. Йошкар-Ола, 1986. 207 с.<br />
17. Коммисарын чапше : драма [Честь комиссара] // Кугу толкын : марий драматургии антологий. Йошкар-Ола, 1987. С. 98—160.
 
==Чапым пагалымаш==
== Наградыже-влак ==
Сергей Николаевич [[1958]] ий гыч [[Марий Эл Республикын калык серызыже]] улеш. [[1980]] ийыште [[С. Г. Чавайн лӱмеш кугыжаныш премийын лауреатше]] лийын. Тудлан Йошкар-Олан почетный гражданинже лӱмым пуымо. Тудын пьесыже-влак театр сценыште чарныде ончыкталтыт, калыклан шукерте палыме лийыныт.
* [[Паша Йошкар Тисте орден]] (1946)
* 2 [[Чап Тамга]] орден (1951, 1968)
* [[Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже]] (1946)
* [[Марий АССР-ын Калык серызыже]] (1958)
* [[Марий АССР-ын Кугыжаныш премий]]ын лауреатше (1980)
* РСФСР Президиум Верховный Советын Чапкагазше — 2 Чапкагаз (1960, 1978)
* Марий АССР Президиум Верховный Советын Чапкагазше — 5 Чапкагаз
 
[[Категорий:Марий серызе-влак]]
[[Категорий:Марий Эл РеспубликынАССР-ын Калык серызыже-влак]]
[[Категорий:ЧавайнМарий лӱмешАССР-ын кугыжанышКугыжаныш премийын лауреатше-влак]]
33 277

правок