Николаев, Сергей Николаевич: различия между версиями

и
Нет описания правки
и
|пелаш =
|йоча-влак =
|чап пӧлек да премий = [[File:Orderredbannerlabor rib.png|40px|Паша Йошкар Тисте орден]] (1946), [[«ПочётFile:Order Тамга»badge орден]]of (1951),honor [[rib.png|40px|«ПочётЧап Тамга» орден]] (1968), [[МарийFile:Order АССР-ысеbadge сымыктышынof суллоhonor пашаеҥжеrib.png|40px|«Чап Тамга» орден]]<br (1946),/> [[Марий Эл Республикын Калык серызыже|Марий АССР-ын Калык серызыже]] (1958), [[Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже]] (1946), [[Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премий|Марий АССР-ысе Кугыжаныш премий]]ын лауреатше (1980), РСФСР Президиум Верховный Советын Чапкагазше (1960,1978), Марий АССР Президиум Верховный Советын Чапкагазше (7 Чапкагаз)
|сайт =
|Commons =
'''Сергей Николаев''' (Сергей Николаевич Николаев) ({{Шочын|1908|03|23}}, [[Россий империй]], [[Озаҥ губерний]], [[Чарла уезд]], Овдасола (кызыт [[Овдасола (Морко кундем)|Овдасола]]) ял — {{Колен|5|10|1993}}, [[Йошкар-Ола]]) — [[марий]] [[серызе]], [[драматург]], [[СССР Серызе-влак ушем]]ын йыжъеҥже (1939), [[Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже]] (1946), [[Марий Эл Республикын Калык серызыже|Марий АССР-ын Калык серызыже]] (1958), [[Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премий|Марий АССР-ысе Кугыжаныш премий]]ын лауреатше (1980).
 
== Илыш корнокорныжо ==
Сергей Николаев [[1908]] ийын [[23 ӱярня|ӱярня тылзын 23-шо кечынже]] [[Россий империй]], [[Озаҥ губерний]], [[Чарла уезд]], Овдасола (кызыт [[Овдасола (Морко кундем)|Овдасола]]) ялысе [[кресаньык]] ешеш 1908 ийыште шочын. Тыштак йоча жапше эртен. Эн ондак шочмо ялысе тӱҥалтыш школышто, вара Арын шымияш школышто тунемын. Школышто С.Чавайнын вуйлатыме {{comment|сылнымут|литератур}} кружокыш коштын, спектакльлаште модын. Тыге калык усталыкше дене сылнымут деке шӱмаҥын.
 
=== Йошкар-Олаште ===
Сергей Николаевын тылеч варасе илышыже, пашаж деч кӱрылтде гаяк [[Йошкар-Ола]]ште эрта. [[1925]] ий гыч тудо Марий {{comment|туныктышо-влакым ямдылыше техникумышто|педтехникумышто}} тунемеш. Комсомолец-активист семын [[мер]] пашаште тырша. Тиде жапыште сылнымут да [[сымыктыш]] илыш дек утларак кумылаҥеш. Лачак тиде жапыште тудо [[Ключников-Палантай, Иван Степанович|Иван Степанович Ключников-Палантай]] дене палыме лиеш. Уста [[семлызе]] деч калык семын ямжым, сылнымутшым умылаш, шижаш тунемеш. А вара шкежат яллашке лектын мурым пога. Калык мурым уло чон дене йӧратымыже ончыкылык драматурглан кугун полшен. Педтехникумышто Семен Николаев изирак ойлымашым, почеламутым возкалаш тӱҥалеш, южышт техникумышто лекше журналеш да пырдыж газетеш савыкталтыныт. А [[1929]] ийыште техникумым пытармек, Семен Николаев Йошкар-Оласе марий шымияш школышто шочмо йылме ден сылнымутым туныкта. Тыште тудын йырже сылнымут ден сымыктышым йӧратыше [[йоча|йоча-влак]] чумыргат. Да пырля сылнымут да драм кружокым почыт, кид дене возымо сылнымут журналым лукташ тӱҥалыт, спектакльым ямдылат да [[ял]]лашкеяллашке лектын коштыт.
[[1931]] ий гыч Семен НиколаевичНиколаев [[Моско]]сесо туныктышо-влакым ямдылыше институтышто шинчымашым пога. Тушеч Марий Пединститутыш тунемаш кусна. А [[1936]] ий гыч тӱҥалын, тудын пашаже Палантай лӱмеш сем-театральный училище, Марий драмтеатр, Сымыктыш паша управлений, Марий серызе ушем да моло усталык организаций дене кылдалтын.
 
=== Сылнымут паша ===
Марий калык Семен Николаевым эн ончычак драматург семын пала. «Салика», «У саска», «Вӱдшӧ йога», «Айвика», «Кугу толкын», «Комиссар-влак» - нине да моло пьесыже-влакым калык йӧратен лудеш. Семен Николаевын усталык корныжо эше 30-шо ийла тӱҥалтыштак палемдалтын. Икымше произведенийже – «Ош когарш», ныл кыдежан пьесе. Тудо [[1930]] ийыште савыкталтын. Вес тӱҥалтыш опытшо – «Тревога» лӱман йоча пьесе.
«Ош когаршыжат», «Тревогыжат» самырык авторын але тӱҥалтыш опытшо веле улмаш. Драматург семын тудо калыклан «Салика» {{comment|муро-комедийым|музыкальный комедийым}} возымыж деч вара сайын палыме лиеш. Марий калык «Салика» пьесым шокшын вашлийыж дене драматурглан шулдыран усталык вий-куатым пуэн, тудым у {{comment|кончерысе|сценический}} произведенийлам сераш кумылаҥден. 30-шо ийла мучаште Семен Николаевич моткоч тыршен пашам ышта: самырык годым возымо пьесыжым «18-ше ий» лӱм дене тӧрлатен луктеш, кӱчык жапыште «Вӱдшӧ йога» {{comment|муро-драмым|музыкальный драмым}}, «У саска» комедийым воза. 50-ше ийла тӱҥалтыште эртымгорно пагытым кумдан авалтыше, эпический сынан «Акпарс» драматический повестьым сера.
 
== Тӱҥ произведенийпроизведенийже-влак ==
* Ош когарш : драма [Белая моль]. Йошкар-Ола, 1930. 40 с.<br />
* Тревога : пьеса. Йошкар-Ола, 1931. 28 с. Салика: муз. пьеса. Йошкар-Ола, 1938. 60 с.<br />
* Вÿдшо йогаСалика : драмамуз. [Воды текут]пьеса. Йошкар-Ола, 19401938. 5660 с.<br />
* УВӱдшӧ йога саска: муз. пьесадрама [НовыеВоды плодытекут]. Йошкар-Ола, 19411940. 6856 с.<br />
* СаликаУ саска : муз. пьеса [Новые плоды]. Йошкар-Ола, 19431941. 5268 с.<br />
* Пьеса-шамычСалика [Пьесы]: муз. пьеса. Йошкар-Ола, 19471943. 25252 с.<br />
* Элнет серыште : комедий [На берегу Илети]. Йошкар-Ола, 1945. 64 с.<br />
* Волгыдо корно : пьесаПьеса-шамыч [Светлый путь : пьесыПьесы]. Йошкар-Ола, 19501947. 236252 с.<br />
* КумВолгыдо корно : пьеса-шамыч [ТриСветлый путь : пьесы]. Йошкар- Ола, 19561950. 196236 с.<br />
* КугуКум толкын: драмапьеса [БурныеТри годыпьесы]. Йошкар-Ола, 19611956. 64196 с.<br />
* ЭлнетКугу толкын пуичерыигге: повестьдрама [ВБурные Илетском боругоды]. Йошкар-Ола, 19621961. 8864 с.<br />
* УЭлнет саскапӱнчерыште: пьеса-влак.повесть [НовыеВ плоды:Илетском пьесыбору]. Йошкар-Ола, 19651962.208 88 с.<br />
* ВÿдшоУ саска йога: пьеса-влаквл. [ВодыНовые плоды текут: пьесы]. Йошкар-Ола, 19681965.248 208 с.<br />
* Комиссар-влакВӱдшӧ йога: пьеса-влаквл. [КомиссарыВоды текут: пьесы]. Йошкар-Ола, 19741968. 188248 с.<br />
* Эрвыкай Комиссар-влак: повестьпьеса-вл. да[Комиссары ойлымаш-влак: пьесы]. Йошкар-Ола, 19821974. 224188 с.<br />
* ПеледшеЭрвыкай мланде: ойыренповесть налмеда пьесаойлымаш-влак. [Земля в цвету : пьесы]вл. Йошкар-Ола, 19861982. 207224 с.<br />
* Пеледше мланде : ойырен налме пьеса-вл. [Земля в цвету : пьесы]. Йошкар-Ола, 1986. 207 с.
* Коммисарын чапше : драма [Честь комиссара] // Кугу толкын : марий драматургиидраматургий антологий. Йошкар-Ола, 1987. С. 98—160.
 
== Моло йылмылаш кусарыме произведенийже-влак ==
== Награде да чап лӱм-влак ==
* Ош когершӹ : драма [Белая моль] / пер. на горномар. Козьмодемьянск, 1932. 44 с.
* [[File:Order of the Red Banner of Labour OBVERSE.jpg|7px|Паша Йошкар Тисте орден]] [[Паша Йошкар Тисте орден]] (1946)
* Девушка е шинели : пьеса / пер. на рус. П.Балашова. Йошкар- Ола, 1942. 48 с.
* [[File:Znakpocheta2.jpg|7px|«Почёт Тамга» орден]] [[«Почёт Тамга» орден]] (1951)
* Пьесы. Йошкар-Ола, 1952. 244 с.
* [[File:Znakpocheta2.jpg|7px|«Почёт Тамга» орден]] [[«Почёт Тамга» орден]] (1968)
* Салика : муз. пьеса / пер. на горномар. Йошкар-Ола, 1970. 76 с. Большая волна : драма / пер. на рус. П.И.Железнова. Йошкар- Ола, 1967. 54 с.
* [[Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже]] (1946)
* Комиссары : драма / пер. Г.Константинова. Йошкар-Ола, 1972. 68 с. Комиссары : пьесы. М., 1981. 232 с.
* [[Марий Эл Республикын Калык серызыже|Марий АССР-ын Калык серызыже]] (1958)
 
* [[Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премий|Марий АССР-ысе Кугыжаныш премий]]ын лауреатше (1980)
== Театр постановко-влак ==
* РСФСР Президиум Верховный Советын Чапкагазше — 2 Чапкагаз (1960, 1978)
* Салика : муз. комедия. (Мар. театр) 1938, 1939, 1942, 1954, 1956, 1966, 1973, 1988, 1999, 2004.
* Марий АССР Президиум Верховный Советын Чапкагазше — 7 Чапкагаз
* 18-ше ий [18-й тод : драма]. (Мар. театр) 1938.
* Вӱдшӧ йога [Воды текут : драма]. (Мар. театр) 1940.
* У саска [Новые плоды : комедия]. (Мар. театр) 1941, 1963,
* Лейтенант Огнев : драма. (Мар. театр) 1941.
* Шинелян ӱдыр [Девушка в шинели : драма]. (Мар. театр) 1942.
* Элнет серыште [На берегу Илети: комедия]. (Мар. театр) 1944.
* Шочмо кече [День рождения : драма]. (Мар. театр) 1947.
* Айвика : муз. драма. (Мар. театр) 1948, 1962, 1982.
* Мланде пеледеш [Земля цветет : драма]. (Мар. театр) 1951.
* Ӱжара волгалтеш [Зарево : драма]. (Мар. театр) 1952.
* Кугу толкын [Большая волна : драма]. (Мар. театр) 1960.
* Комиссары : драма. (Рус. театр) 1970.
* Комиссарын чапше [Честь комиссара
* Айвика : муз. драма. (МТЮЗ) 1991.
 
== Илышыже да творчествыже нерген литератур ==
* Станиславский Н. «У саска» // Марий коммуна. 1941. 6, 8 янв.
* Столяров В. Сергей Николаевич Николаев // Столяров В. Литература — илышын вӱршерже. Йошкар-Ола, 1960. С. 94—158.
* Георгина М. Сергей Николаевын пьесылаже марий театрыште // Ончыко. 1968. № 2. С. 82—84.
* Иванов А. Калыкын йӧратыме драматургшо // Марий коммуна. 1968. 23 март.
* Поморцева Б. Очарованный театром // Поморцева Б. В дороге и дома. Йошкар-Ола, 1977. С. 54—60.
* Николаев С. Годы творческих поисков : воспоминания. Йошкар- Ола, 1978. 72с.
* Николаев С. Илышем да сылнымут корнем : шарнымаш. Йошкар-Ола, 1981. 80 с.
* Горохов В. Калык мурызо// Марий коммуна. 1983. 23 март.
* Евдокимов А. Грани дарования // Мар. правда. 1983. 23 марта.
* Писатели Марийской АССР : биобиблиогр. справочник. Йошкар-Ола, 1988. СА 99-203.
* История марийской литературы. Йошкар-Ола, 1989. С. 317—329.
* Ефимова Н. Пьесы с ласковыми именами // Мар. правда. 1993. 23 марта.
* Зайниев Г. Пагыт гоч солнышо йӱк // Эрвел памаш : очерк, шарнымаш да вашмутланымаш. Йошкар-Ола, 2001. С. 16—32.
* Зайниев Г. Волгыдо корно // Усталык памаш : лит. краевед, очерк- вл. Йошкар-Ола, 2003. С. 82—109.
* Зайниев Г. Пиалан ӱмыр//Ончыко. 2003. № 12. С. 135—162.
* МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 256.
* Бурков Л. Курымашлан марий комедийын авторжо // Ончыко. 2008. №3. С. 4—15.
* Саманын эргыже Сергей Николаев// Марий Эл. 2008. 22 март.
* Григорьев Ю. «Кунар ила марий калык, тунар жап ок йом «Салика» // Марий Эл. 2008. 5 аир.
 
== Чап ==
* [[File:Order of the Red Banner of Labour OBVERSE.jpg|8px|Паша Йошкар Тисте орден]]<ref name="чап">[https://vk.com/away.php?to=https%3A%2F%2Fdrive.google.com%2Ffile%2Fd%2F0B7Lz8oN3kXoPSUR6UUdVb2dCa3M%2Fview%3Fusp%3Dsharing&cc_key= Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник /П 34 сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола:Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 443.]</ref> [[Паша Йошкар Тисте орден]] (1946).
* [[File:Znakpocheta2.jpg|7px8pxПочётЧап Тамга» орден]]<ref name="чап"/> [[«ПочётЧап Тамга» орден]] (1951).
* [[File:Znakpocheta2.jpg|7px8pxПочётЧап Тамга» орден]]<ref name="чап"/> [[«ПочётЧап Тамга» орден]] (1968).
* [[Марий Эл Республикын Калык серызыже|Марий АССР-ын Калык серызыже]] (1958).
* [[Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже]] (1946).
* [[Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премий|Марий АССР-ысе Кугыжаныш премий]]ын лауреатше (1980).
* РСФСР Президиум Верховный Советын Чапкагазше — 2 Чапкагаз (1960, 1978).
* Марий АССР Президиум Верховный Советын Чапкагазше (7 Чапкагаз).
 
== Кылвер-влак ==
 
== Негыз ==
# [https://vk.com/away.php?to=https%3A%2F%2Fdrive.google.com%2Ffile%2Fd%2F0B7Lz8oN3kXoPSUR6UUdVb2dCa3M%2Fview%3Fusp%3Dsharing&cc_key= Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник /П 34 сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола:Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 441-445.]
# Энциклопедия Республики Марий Эл — Йошкар-Ола, 2009. — 872 с.: ил. (ISBN 978-5-94950-049-1) C. 577.
 
== Важ-влак ==
<references />
 
[[Категорий:Марий серызе-влак]]
33 277

правок